ทำไมมาฆบูชาบางปีอยู่กุมภาฯ บางปีอยู่มีนาฯ

ปีหนึ่งมาฆบูชาอยู่ต้นกุมภาพันธ์ อีกปีอยู่ต้นมีนาคม ห่างกันเกือบเดือน — ไม่ใช่ใครคำนวณผิด และไม่ใช่เพราะจันทรคติ “เลื่อนไปเรื่อย ๆ” แบบสุ่ม

ในช่วง 7 ปีที่เรามีข้อมูล วันมาฆบูชาแกว่งถึง 24 วัน — เร็วที่สุด 10 กุมภาพันธ์ 2571 ช้าที่สุด 6 มีนาคม 2566

สาเหตุคือปีอธิกมาส

ปีจันทรคติสั้นกว่าปีสุริยคติราว 11 วัน ถ้าปล่อยไว้เฉย ๆ วันสำคัญจะถอยหลังไปเรื่อย ๆ จนฤดูกาลเพี้ยน ตำราจึงชดเชยด้วยการเพิ่มเดือน ๘ อีกหนึ่งเดือนในบางปี เรียกว่าปีอธิกมาส

ปีแบบนี้ วันสำคัญครึ่งแรกของปีเลื่อนไปหนึ่งเดือนทั้งชุด

อธิกวารไม่ใช่อธิกมาส — และไม่ทำให้เลื่อน

สองคำนี้หน้าตาคล้ายกันแต่คนละเรื่อง —อธิกมาส เพิ่ม “เดือน” · อธิกวาร เพิ่ม “วัน” อธิกวารจึงไม่ทำให้วันสำคัญเลื่อนเดือน

ในช่วงข้อมูลของเรา ปี 2568 เป็นอธิกวาร — มาฆบูชาจึงยังอยู่เดือน ๓ ตามปกติ (12 กุมภาพันธ์ 2568)

ตารางเทียบทุกปี

ปีอธิกมาสในช่วงนี้คือ 2566 · 2569 · 2572 — สังเกตว่าวันสำคัญของปีเหล่านั้นถอยไปทางท้ายเดือนทั้งชุด

เรื่องที่คนเข้าใจผิด — เดือนที่เกินมาไม่ได้ทำให้พรรษายาวขึ้น

ฟังดูสมเหตุสมผลว่า “ปีที่มีเดือนเกินมา พระก็น่าจะจำพรรษานานขึ้น” — แต่พอคำนวณจริงกลับพบว่าช่วงเข้าพรรษายาว 89 วันเท่ากันทุกปีไม่ว่าจะเป็นปีอธิกมาสหรือไม่

เหตุผลอยู่ที่ตำแหน่งของเดือนที่เพิ่มเข้ามา — เดือนที่แทรกคือเดือน ๘ หลัง ซึ่งมาก่อนวันเข้าพรรษา และตำรากำหนดให้เข้าพรรษาที่เดือน ๘ หลัง ไม่ใช่เดือน ๘ แรก

เดือนที่เกินมาจึงถูกใช้ไปก่อนพรรษาจะเริ่ม ไม่ได้ต่อท้ายพรรษา — ผลคือวันเข้าพรรษาเลื่อน แต่ความยาวของพรรษาไม่ขยับ

แล้วปีไหนเป็นอธิกมาส ใครกำหนด

เป็นผลจากการคำนวณตามคัมภีร์สุริยยาตร์ ไม่ใช่การประกาศ — วนเป็นรอบ 19 ปีมีอธิกมาส 7 ครั้ง แต่ตำแหน่งในรอบไม่ได้เรียงสวย ๆ

เว็บนี้ไม่ได้คำนวณรอบ 19 ปีเอง แต่ใช้ผลจากไลบรารีที่ทำสุริยยาตร์ แล้วตรวจกับประกาศของหน่วยราชการในปีที่หาได้ — ดูวิธีคำนวณ

ตัวเลขในบทความนี้มาจากไหน

• วันสำคัญทุกวัน คำนวณจากปฏิทินจันทรคติที่เว็บนี้ใช้จริง ไม่ได้ลอกตารางจากที่ไหน
• ตรวจกับแหล่งภายนอกแล้ว 8 จุดใน 3 ปี — มาฆบูชา วิสาขบูชา อาสาฬหบูชา เข้าพรรษา ปี 2569 · มาฆบูชา วิสาขบูชา ปี 2568 (ทั้งหมดอ้างหน่วยราชการ) · และมาฆบูชา วิสาขบูชา ปี 2570 จากแหล่งภายนอก — ตรงหมด
• ประโยคเรื่องพรรษา 89 วันเท่ากันทุกปี ไม่ได้พิมพ์ไว้ตายตัว แต่คำนวณและตรวจสดในหน้านี้เอง — ถ้าวันหนึ่งข้อมูลบอกว่าไม่เท่ากัน ข้อความจะเปลี่ยนเอง
• สิ่งที่เราไม่ได้ตรวจ — ไม่ได้ไล่เทียบวันสำคัญทุกปีกับประกาศของ มหาเถรสมาคมโดยตรง ปีที่ยังไม่มีประกาศเราใช้กฎเดียวกันคำนวณล่วงหน้า