ลี่ชุนไม่ได้ตกวันที่ 4 กุมภาพันธ์เสมอ

เว็บและตำราส่วนใหญ่เขียนสั้น ๆ ว่าปีนักษัตรจีนเปลี่ยนที่ลี่ชุนแล้ววงเล็บต่อท้ายว่า “ราว 4 กุมภาพันธ์” — วงเล็บนั้นถูกในความหมายของค่าเฉลี่ย แต่พอเอาไปใช้กับปีเกิดของคนคนหนึ่ง มันผิดได้ และผิดเป็นยุค ๆ ไม่ใช่ผิดสุ่ม ๆ

นับ ค.ศ. 1930–2035 รวม 106 ปี ลี่ชุนตกได้ 3 วันต่างกัน — 3 ก.พ. 7 ปี · 4 ก.พ. 85 ปี · 5 ก.พ. 14 ปี

ลี่ชุนตกวันที่เท่าไรบ้าง

วันที่ 4 คือวันที่พบบ่อยที่สุดจริง (80% ของปีที่นับ) แต่อีก 21 ปีที่เหลือไม่ใช่วันนั้น และมันไม่ได้กระจายมั่ว ๆ — มันเกาะกลุ่มอยู่คนละยุคกัน

คอลัมน์ “เจอครั้งแรก / ครั้งสุดท้าย” คือขอบของช่วงที่เรานับเท่านั้น ไม่ได้แปลว่านอกช่วงนี้ไม่เคยเกิดขึ้น

ปีไหนคือจุดเปลี่ยน

ถ้าดูเฉพาะขอบบนกับขอบล่างของตาราง จะเห็นเส้นแบ่งชัดสองเส้น

• ปีสุดท้ายที่ลี่ชุนตกวันที่ 5 กุมภาพันธ์ ในช่วงที่นับ คือ ค.ศ. 1972 (พ.ศ. 2515) — หลังจากนั้นไม่มีอีกเลยจนสุดช่วงข้อมูล
• ปีแรกที่ลี่ชุนตกวันที่ 3 กุมภาพันธ์ คือ ค.ศ. 2009 (พ.ศ. 2552) — ก่อนหน้านั้นไม่มีเลย

แปลว่าไม่มียุคไหนที่ลี่ชุนตกได้ทั้ง 3 และ 5 กุมภาพันธ์ — ยุคหนึ่งมันตกวันที่ 4 กับ 5 ยุคถัดมาตกวันที่ 3 กับ 4 หน้าต่างกว้างสองวันเท่าเดิม แต่หน้าต่างทั้งบานเลื่อนตัวเอง

แต่ละช่วงปี ลี่ชุนตกวันไหน

คอลัมน์สุดท้ายคือเวลาลี่ชุนเฉลี่ยของยุคนั้นตามเวลาไทย ไม่ได้ปัดเป็นวัน จึงเห็นการเลื่อนต่อเนื่องโดยไม่ต้องรอให้ข้ามวัน ทั้งชุดข้อมูลเลื่อนมาเร็วขึ้นราว 0.74 วันต่อ 100 ปี

ทำไมลี่ชุนถึงเลื่อน

ลี่ชุนไม่ใช่วันที่ใครกำหนดขึ้น แต่เป็นจุดหนึ่งในวงโคจร — จุดที่ดวงอาทิตย์อยู่ที่ลองจิจูดสุริยวิถี 315° โลกกลับมาถึงจุดนี้ทุก ๆ ราว 365.2422 วัน ขณะที่ปฏิทินของเรานับปีละ 365 วันบ้าง 366 วันบ้าง สองอย่างนี้หารกันไม่ลงตัว

• ช่วงที่มี 365 วันคั่น สั้นกว่ารอบจริง ลี่ชุนปีถัดไปจึงขยับช้าลงราว 5.8 ชั่วโมง
• ช่วงที่มี 29 กุมภาพันธ์คั่นอยู่ กลายเป็น 366 วัน ยาวกว่ารอบจริง ลี่ชุนจึงถอยกลับราว 18.2 ชั่วโมง

ผลรวมออกมาเป็นรูปฟันเลื่อย — ไต่ขึ้นสามปีแล้วร่วงลงหนึ่งครั้ง และเพราะขาลงลึกกว่าขาขึ้นสามครั้งรวมกันอยู่นิดเดียว ค่าเฉลี่ยจึงค่อย ๆ ถอยลงเรื่อย ๆ

แถวที่ตัวเลขติดลบคือปีที่มี 29 กุมภาพันธ์ของปีก่อนคั่นอยู่ระหว่างลี่ชุนสองครั้ง

แล้วจะเลื่อนไปเรื่อย ๆ เลยไหม

ถ้าอ่านมาถึงตรงนี้แล้วสรุปว่า “งั้นอีกหน่อยลี่ชุนก็จะไปตกวันที่ 2 วันที่ 1 เรื่อย ๆ” — อันนั้นไม่ใช่ เพราะปฏิทินเกรกอเรียนมีกติกาข้อที่สามอยู่ คือปีที่หารด้วย 100 ลงตัวแต่หารด้วย 400 ไม่ลงตัว ไม่ใช่ปีอธิกสุรทิน ค.ศ. 2100 จึงไม่มี 29 กุมภาพันธ์ แล้ววันก็เลื่อนกลับทางทันที

หลัง ค.ศ. 2100 วันที่ 5 กุมภาพันธ์กลับมาอีกครั้ง — ครั้งแรกคือ ค.ศ. 2104 ซึ่งเป็นวันที่หายไปจากตารางตั้งแต่ ค.ศ. 1972

ใครบ้างที่ได้ปีนักษัตรผิด

ถ้าใช้ “4 กุมภาพันธ์” เป็นเส้นตัดกับทุกปี จะจัดปีนักษัตรผิดไป 21 ปี จาก 106 ปีที่นับ และผิดคนละทางแล้วแต่ว่าปีนั้นลี่ชุนตกก่อนหรือหลังเส้นสมมตินั้น

เกิด 4 กุมภาพันธ์ ปีเหล่านี้ — ยังเป็นนักษัตรปีก่อน

14 ปีนี้ลี่ชุนตกวันที่ 5 คนที่เกิดวันที่ 4 จึงเกิดก่อนจุดตัดปี ยังนับเป็นนักษัตรของปีก่อนหน้า

เกิด 3 กุมภาพันธ์ ปีเหล่านี้ — เป็นนักษัตรปีใหม่แล้ว

กลับกัน 7 ปีนี้ลี่ชุนตกวันที่ 3 คนที่เกิดวันที่ 3 จึงเกิดตั้งแต่จุดตัดปีไปแล้ว ทั้งที่ยังไม่ถึงวันที่ 4

ส่วนคนที่เกิดวันที่ 5 กุมภาพันธ์ ไม่เคยผิดจากเส้นสมมตินี้เลยในช่วงที่เรานับ เพราะลี่ชุนไม่เคยตกช้ากว่าวันนั้น · ดูเรื่องปีชง

ใช้เวลาไทยหรือเวลาปักกิ่งตัดวัน

ตัวเลขข้างบนทั้งหมดตัดวันด้วยเวลาไทย (UTC+7) ซึ่งเป็นค่าที่หน้าปีชงของเว็บนี้ใช้ แต่ตำราจีนคิดจากเวลาปักกิ่ง (UTC+8) ต่างกันชั่วโมงเดียว ซึ่งไม่มีผลอะไรเลย — ยกเว้นปีที่ลี่ชุนตกใกล้เที่ยงคืนพอดี

ในช่วง 106 ปีที่นับ มี 5 ปี ที่สองโซนเวลาให้คนละวัน

และนี่ทำให้เส้นแบ่งยุคขยับตามไปด้วย — ถ้าตัดวันด้วยเวลาจีน ปีสุดท้ายที่ลี่ชุนตกวันที่ 5 จะกลายเป็น ค.ศ. 1980 ไม่ใช่ 1972 และปีแรกที่ตกวันที่ 3 จะกลายเป็น ค.ศ. 2017 ไม่ใช่ 2009

เว็บนี้ไม่ตัดสินว่าโซนเวลาไหนถูก — ตำราจีนใช้เวลาปักกิ่งเพราะระบบเกิดที่นั่น ส่วนเราแสดงเวลาไทยเพราะผู้อ่านอยู่ไทยและวันเกิดในเอกสารราชการก็เป็นเวลาไทย สิ่งที่ทำได้คือบอกให้ชัดว่าใช้อันไหน แล้วแสดงเวลาจริงให้ตรวจย้อนได้เอง

ปีที่เว็บนี้มีข้อมูลรายวัน

ลี่ชุนของปีที่เปิดดูรายวันได้บนเว็บนี้ ทั้งหมด 7 ปี ตกดังนี้

เรื่องที่เขียนไว้แล้วในบทความอื่น

คำถามที่ว่าลี่ชุนกับตรุษจีนอันไหนมาก่อนและทำไมปีนักษัตรถึงตัดที่ลี่ชุนไม่ใช่ตรุษจีน เราเขียนไว้เป็นอีกเรื่องแล้ว — ตรุษจีนไม่ใช่วันเปลี่ยนปีนักษัตร

สองเรื่องนี้คนละแกนกัน เรื่องนั้นคือลี่ชุนเทียบกับวันอื่นเรื่องนี้คือตัวลี่ชุนเองเลื่อนไปตามยุค — ถ้าจะตรวจปีเกิดของใครสักคนให้ครบ ต้องดูทั้งสองอย่าง คือปีนั้นลี่ชุนตกวันไหน และมันมาก่อนหรือหลังตรุษจีนของปีนั้น

ตัวเลขในบทความนี้มาจากไหน

• ตรวจเองแล้ว — เวลาลี่ชุนทั้ง 106 ปี คำนวณจากตำแหน่งดวงอาทิตย์ ด้วย astronomy-engine (จุดที่ลองจิจูดสุริยวิถีเท่ากับ 315°) เป็นดาราศาสตร์ล้วน ไม่ใช่ตารางที่คัดลอกมา และหน้านี้บังคับให้ค่าที่ได้ตรงกับฟังก์ชันเดียวกับที่หน้าปีชงใช้ ถ้าไม่ตรงเมื่อไร build จะพังทันที
• ตรวจเองแล้ว — การนับว่าตกวันไหนกี่ปี เส้นแบ่งยุค ค่าเฉลี่ยรายยุค และตารางคนเกิดต้นเดือนกุมภาพันธ์ ทั้งหมดนับสดจากชุดข้อมูลเดียวกันตอนสร้างหน้า ไม่ได้พิมพ์ทิ้งไว้ ถ้าขยายช่วงปีเมื่อไร ตัวเลขทุกตัวในหน้านี้เปลี่ยนตามเอง
• ข้อจำกัดที่ต้องบอก — “วัน” ของลี่ชุนขึ้นกับโซนเวลาที่ใช้ตัดวัน หน้านี้ใช้เวลาไทย (UTC+7) ส่วนตำราจีนใช้เวลาปักกิ่ง (UTC+8) ซึ่งให้คนละวันอยู่ 5 ปี และทำให้เส้นแบ่งยุคขยับ เราแสดงทั้งสองค่าไว้ ไม่ได้เลือกข้างเงียบ ๆ
• ข้อจำกัดที่ต้องบอก — ก่อน พ.ศ. 2484 ปีไทยเริ่มต้นวันที่ 1 เมษายน วันที่ในเดือนกุมภาพันธ์ของยุคนั้นจึงเป็น พ.ศ. น้อยกว่า ค.ศ. บวก 543 อยู่หนึ่งปี ตาราง พ.ศ. ในหน้านี้ใช้สูตรบวก 543 ตลอด จึงคลาดกับเอกสารร่วมสมัยได้ในแถวยุคก่อนหน้านั้น เราจึงพิมพ์ ค.ศ. กำกับไว้ทุกแถว
• ยังไม่ได้ตรวจ — กฎที่ว่าปีนักษัตรตัดที่ลี่ชุน เป็นหลักของโหราศาสตร์จีน สาย 4 เสา ไม่ใช่ประกาศทางการ สำนักอื่นถือต่างออกไปได้ และเราไม่ได้เทียบกับปฏิทินของสำนักไหนเป็นรายเล่ม
• ยังไม่ได้ตรวจ — ตารางรอบ ค.ศ. 2100 เป็นการคำนวณล่วงหน้า บนกติกาปฏิทินเกรกอเรียนที่ใช้อยู่ตอนนี้ ถ้ามีการแก้กติกาปฏิทินระหว่างทาง ตัวเลขชุดนั้นจะไม่จริง และเราไม่มีทางรู้ล่วงหน้า

ดูต่อ · ปีชง ·ปีนักษัตร 12 ปี ·ตรุษจีน ·วิธีคำนวณของเว็บนี้